Στο βορειότερο τμήμα του νομού Κοζάνης, σε απόσταση 2 χλμ. από το χωριό Μεσόβουνο, βρίσκεται το εκτροφείο άγριων θηραμάτων «Μεγάλος Λόφος», ίσως το μεγαλύτερο εκτροφείο θηραμάτων στη Μακεδονία.

Έχει έκταση περίπου 800 στρέμματα και περιλαμβάνει εκατοντάδες άγρια ζώα: 150 ελάφια (αμερικάνικα, σκανδιναβικά, λευκά και ντάμα ντάμα), 150 αγριογούρουνα (3 διαφορετικά είδη), 100 αγριοπρόβατα (μουφλόν, Καμερούν, Ισραήλ, καραγκούνικα και διασταύρωσης), 200 λαγούς, 10 πόνυ (άσπρα, μαύρα, κόκκινα και ινδιάνικα), 5 λάμα από το Περού (καφέ και ασπρόμαυρα), 4 γαϊδουράκια, 50 κότες, 10 πέρδικες sugar, αρκετές κατσίκες και μπόλικους φασιανούς.

Στόχος των ιδιοκτητών είναι η εκπαίδευση και η εξοικείωση των επισκεπτών με τα ζώα αυτά, όσον αφορά την ιστορία τους, την εξέλιξή τους, τις διατροφικές τους συνήθειες και τον τρόπο αναπαραγωγής τους.

Στο πάρκο λειτουργεί καφέ-εστιατόριο με καταπληκτική θέα.

Πληροφορίες: 6979161094

Ο Κρόκος είναι μια κωμόπολη που βρίσκεται μόλις 5 χλμ. έξω από την πόλη της Κοζάνης. Είναι γνωστός στην Ελλάδα, αλλά και σε όλο τον κόσμο για την παραγωγή του ομώνυμου μπαχαρικού. Η περιοχή είναι η μοναδική στην καλλιέργεια κρόκου σε όλη την χώρα, με ετήσια παραγωγή 5.7 τόνους κόκκινου και 2 τόνους κίτρινου κρόκου. Μεγάλος μέρος της παραγωγής εξάγεται στο εξωτερικό.

Ο Κρόκος, κατά την ελληνική μυθολογία, ήταν φίλος του θεού Ερμή. Μια μέρα, και ενώ οι δύο φίλοι έπαιζαν με το δίσκο, ο Ερμής χτύπησε κατά λάθος τον Κρόκο στο κεφάλι και τον σκότωσε. Στον τόπο του συμβάντος φύτρωσε ένα λουλούδι ενώ τρεις σταγόνες από το αίμα του άτυχου νέου, πέφτοντας στο κέντρο του λουλουδιού, έδωσαν τα στίγματα του φυτού που από τότε πήρε το όνομα Κρόκος.

Το μπαχαρικό προέρχεται από τα κόκκινα στίγματα του άνθους του κρόκου. Στο εμπόριο τον συναντάμε σε δύο μορφές, είτε ως αποξηραμένα νηματίδια κόκκινου χρώματος που προέρχονται από τα στίγματα του άνθους είτε σε σκόνη, που προκύπτει από το άλεσμα των κόκκινων νημάτων του.

Ο κρόκος εμφανίζεται με πολλές και ποικίλες χρησιμότητες. Χρησιμοποιείται στην φαρμακευτική, ζαχαροπλαστική, μαγειρική, τυροκομία, μακαρονοποιία, ποτοποιία ακόμα και στην ζωγραφική.

Οι ευεργετικές ιδιότητες του κρόκου ήταν γνωστές ήδη στην αρχαιότητα. Ο Ιπποκράτης τον χρησιμοποιούσε για την ίαση τραυμάτων και νοσημάτων, όπως και ο Διοσκουρίδης και ο Γαληνός. Η Κλεοπάτρα τον χρησιμοποιούσε στα καλλυντικά της. Η τακτική χρήση του προσφέρει αντιοξειδωτική, αντικαρκινική και αντιγηραντική δράση, βοηθά στην μείωση της αρτηριακής πίεσης, βελτιώνει την μνήμη, είναι ευεργετικός για το πεπτικό σύστημα και τα νεφρά, έχει αφροδισιακές ιδιότητες και βελτιώνει την επιδερμίδα με ακμή.

Χρησιμοποιήστε τον σαν μπαχαρικό στα φαγητά σας. Προσθέτει στο φαγητό ένα λεπτό άρωμα, όμορφο κίτρινο χρώμα και πικάντικη γεύση. Μπορείτε, όμως να τον προσθέσετε και στα ροφήματά σας, στον καφέ σας ή σε διάφορες ποικιλίες τσαγιού. Αν θέλετε, ακολουθείστε την συμβουλή των Κοζανιτών που αρωματίζουν και χρωματίζουν με λίγο κρόκο το ντόπιο τσίπουρο.

Σε απόσταση 4 χλμ. από την Λίμνη Πολυφύτου βρίσκεται το χωριό Σέρβια, χτισμένο αμφιθεατρικά στους πρόποδες των Πιερίων Ορέων, μέσα σε ένα πανέμορφο φυσικό τοπίο.

Η πόλη ιδρύθηκε από τον Αυτοκράτορα του Βυζαντίου Ηράκλειο στα μέσα του 7ου αιώνα προκειμένου να εποικισθεί από Σέρβους. Τον 10ο αι. κατακτήθηκε από τους Βούλγαρους, αλλά σύντομα ανακαταλήφθηκε από τον Βασίλειο τον Βουλγαροκτόνο, ο οποίος, το 1257, ανακατασκεύασε το «Κάστρο της Ωρηάς» που σώζεται μέχρι σήμερα. Στην συνέχεια, το χωριό πέρασε πάλι στην κατοχή των Σέρβων και τον 15ο αι. το κατέλαβαν οι Οθωμανοί. Σπουδαία ήταν η συνεισφορά των κατοίκων στην Επανάσταση του 1821 αλλά και στον Μακεδονικό Αγώνα.

Οι αρχαιολογικές ανασκαφές που διεξάγονται γύρω από τα Σέρβια μαρτυρούν πως η περιοχή κατοικείτο από τους Προϊστορικούς χρόνους. Η Βυζαντινή πόλη των Σερβίων αποτελείτο από την Ακρόπολη, την Άνω Πόλη και την Κάτω Πόλη και κάλυπτε περίπου 100 στρέμματα. Σήμερα σώζονται, με μεγάλες φθορές, οι Πύργοι, που ξεπερνούσαν τα 20 μέτρα ύψος, μεγάλα τμήματα από τα τείχη και ίχνη κτισμάτων, οι βάσεις πολλών κατοικιών, τμήμα της κεντρικής υψηλής πύλης του Κάστρου, τμήματα Υδραγωγείων, πολλά ερείπια και ίχνη εκκλησιών. Τρεις μάλιστα εκκλησίες σώζονται σε αρκετά καλή κατάσταση με πολλές σπάνιες και θαυμάσιες τοιχογραφίες. Είναι η μεγάλη Βυζαντινή Βασιλική Εκκλησία (11ου αιώνα) που πιθανολογείται από τους ειδικούς ότι είναι του Αγίου Δημητρίου, η εκκλησία του Προδρόμου Ιωάννη και το μοναστήρι των Αγίων Θεοδώρων, σκαρφαλωμένο σαν αετοφωλιά σε ένα άγριο και απόκρημνο βράχο, με φανταστική θέα.

Στο κέντρο των Σερβίων σώζεται σε καλή κατάσταση ένα οθωμανικό λουτρό (χαμάμ).

Μακρόχρονη ιστορία και βυζαντινή παράδοση έχει και ο Βελβεντός, χτισμένος και αυτός στους πρόποδες των Πιερίων. Η έρευνα στους αρχαιολογικούς χώρους Βασιλάρα Ράχη, Γρατσάνη, Παλαιόκαστρο και Μπράβας, αποδεικνύουν πως η περιοχή κατοικείται συνεχώς από την προϊστορική εποχή με σημαντική ανάπτυξη κατά περιόδους. Ευρήματα από τους χώρους αυτούς υπάρχουν στη μικρή Αρχαιολογική Συλλογή κοντά στην κεντρική πλατεία. Τα αξιόλογα Βυζαντινά, μεταβυζαντινά και νεότερα μνημεία μαρτυρούν τη σημαντική ανάπτυξη του τόπου κατά τη νεότερη εποχή. Το μοναστήρι της Αγίας Τριάδας, οι ναοί του Αγίου Μηνά και του Αγίου Νικολάου και σπίτια της παλιάς μακεδονικής αρχιτεκτονικής από πέτρα και ξύλο θα κερδίσουν το ενδιαφέρον σας.

Σε απόσταση 2 χλμ. βορειοανατολικά του χωριού βρίσκονται οι καταρράκτες «Σκεπασμένου». Η διαδρομή, η οποία γίνεται μόνο με τα πόδια, περνάει μέσα από ένα σχεδόν τροπικό περιβάλλον, με άφθονα νερά, λιμνούλες και καταρράκτες και πλούσια υδρόβια βλάστηση.

Η Νεράιδα είναι ένα νέο χωριό, χτισμένο πάνω σε ένα βραχώδη λόφο, με πανοραμική θέα προς την Τεχνητή Λίμνη Πολυφύτου, την Υψηλή Γέφυρα Σερβίων και τα Πιέρια Όρη. Εϊναι ένα από τα πιο τουριστικά σημεία του νομού και διαθέτει ξενώνες, ξενοδοχεία και εστιατόρια.

photo: Eleanna Kounoupa

Η λίμνη Πολυφύτου είναι η τεχνητή λίμνη του ποταμού Αλιάκμονα, η οποία δημιουργήθηκε το 1973 μετά την κατασκευή του ομώνυμου φράγματος. Ανήκει στη ΔΕΗ και καλύπτει έκταση 74 τετ. χλμ.. Η ΔΕΗ την έχει παραχωρήσει στους κατοίκους της περιοχής προς αλιευτική και οικοτουριστική εκμετάλλευση. Διασχίζεται από δύο γέφυρες: την Υψηλή Γέφυρα Σερβίων και την Γέφυρα Ρυμνίου. Η Υψηλή Γέφυρα Σερβίων έχει μήκος 1.372 μ. και πλάτος 13,5 μ.

Στα νερά της λίμνης έχουν καταγραφεί 17 είδη ψαριών γλυκού νερού, ενώ η περιοχή του ταμιευτήρα Αλιάκμονα είναι σημαντικός βιότοπος για τα αρπακτικά πουλιά, διότι τους προμηθεύει τροφή, φώλιασμα και καταφύγιο. Επιπλέον, η περιοχή αποτελεί χειμερινό καταφύγιο μεταναστευτικών πουλιών. Στις όχθες της φωλιάζουν, επίσης, αρκετά είδη ερπετοπανίδας και 10 διαφορετικά είδη θηλαστικών.

Η διαδρομή γύρω από το φράγμα είναι μία από τις ομορφότερες της περιοχής και γεμάτη εντυπωσιακές εναλλαγές τοπίων. Ακολουθείστε την διαδρομή από το χωριό Ίμερα προς την λίμνη, περνώντας μέσα από απέραντους ελαιώνες. Η διαδρομή γύρω από το Φράγμα Πολυφύτου είναι πανέμοφη. Περνώντας στην απέναντι όχθη, προς Βελβεντό, απέραντοι οπωρώνες απλώνονται μπροστά σας.

Η λίμνη βρίσκεται 20 χλμ. νοτιοανατολικά της πόλης της Κοζάνης.

Η Βλάστη, ορεινό βλάχικο κεφαλοχώρι, βρίσκεται σε απόσταση 22 χλμ. από την Σιάτιστα και είναι χτισμένη σε υψόμετρο 1.240 μ., σε ένα καταπράσινο λιβάδι ανάμεσα στα βουνά Μουρίκι και Σινιάτσικο. Το χειμώνα το χωριό είναι πολύ αραιοκατοικημένο, το καλοκαίρι, όμως, οι κάτοικοι πολλαπλασιάζονται.

Η Βλάστη είναι γεμάτη από περιποιημένα σπίτια και αναπαλαιωμένα αρχοντικά. Οι κάτοικοί της ήταν ανέκαθεν βλαχόφωνοι και ασχολούνταν με την κτηνοτροφία, την τυροκομία και την υφαντουργία. Το χωριό σήμερα φημίζεται για τα τυροκομικά του προϊόντα και ιδιαίτερα το μανούρι.

Έχουν δημιουργηθεί πολλοί καινούργιοι ξενώνες, ενώ λειτουργούν και αρκετά παραδοσιακά ταβερνάκια. Κάθε καλοκαίρι στη Βλάστη διοργανώνονται οι Γιορτές της Γης, ένα τετραήμερο φεστιβάλ έθνικ μουσικής, περιβαλλοντικών παιχνιδιών, βιολογικών προϊόντων, φωτογραφικών εκθέσεων, εικαστικών παρεμβάσεων, κ.α. Κάθε χρόνο, τον Δεκαπενταύγουστο, συγκεντρώνονται στο χωριό χιλιάδες βλάχοι που έχουν καταγωγή από τη Βλάστη και στήνουν μεγάλο πανηγύρι με παραδοσιακού χορούς και τραγούδια. Στο τέλος όλοι χορεύουν τον περίφημο βλάχικο "τρανό χορό".

Η επαρχία Βοΐου είναι ένας τόπος σπαρμένος με μικρά χωριά κρυμμένα σε πευκοδάση, γεμάτος καρυδιές, καστανιές, ποτάμια και πέτρα.

Αρχαιολογικά, έχει συνδεθεί με την κοιτίδα των Μακεδόνων. Στην αρχαιότητα περιλάμβανε τμήματα των αρχαίων βασιλείων της Oρεστίδας και της Ελίμειας. Οι Λικνάδες, το Μικρόκαστρο, η Εράτυρα, η Πλατανιά, η Νεάπολη και η Απιδέα, κοντά στο Τσοτύλι, είναι χώροι εξαιρετικού αρχαιολογικού και ιστορικού ενδιαφέροντος. Η αρχαία πόλη που βρίσκεται σε απόσταση 3 χλμ. έξω από το Τσοτύλι (4ος-1ος αιώνας π.Χ.), στο Μπουφάρι, είναι οργανωμένη σε οικοδομικά συγκροτήματα πολλαπλών κατοικιών και μαρτυρά γνώση αρχιτεκτονική και μαστορική. Στο Τσοτύλι επισκεφτείτε, επίσης, το ιστορικό Γυμνάσιο και το επιβλητικό Επισκοπείο.

Η διαδρομή από το Τσοτύλι προς τον Αυγερινό και τα Καστανοχώρια που διασχίζει το όρος Όντρια είναι γεμάτη με απέραντα δάση και δροσερές πηγές. Το χωριό Αυγερινός, πέρα από ιδανικό κλίμα, θα σας κερδίσει με τα διώροφα πέτρινα σπίτια του και την κεντρική πλατεία. Εκεί κοντά είναι και το μοναστήρι της Αγίας Τριάδας που χτίστηκε το 1779. Ο χωματόδρομος δίπλα στο μοναστήρι θα σας οδηγήσει στο Πεντάλοφο, το μεγαλύτερο από τα χωριά του Βοϊου. Εκεί βρήκαν καταφύγιο οι κάτοικοι των γύρω χωριών που κυνηγήθηκαν από τους Τουρκαλβανούς. Έκτισαν σπίτια διώροφα, έστρωσαν καλντερίμια, στόλισαν το χωριό με εκκλησίες περίτεχνες και ένωσαν τις όχθες του ποταμού Πραμόριτσα με μονότοξα και πολύτοξα γεφύρια. Η τρίκλιτη βασιλική του Αγίου Αχιλλείου, στον Πεντάλοφο, χτίστηκε στα μέσα στου 18ου αιώνα και αγιογραφήθηκε το 1774 από τον ζωγράφο Μιχαήλ.

Το Δίλοφο, προσεκτικά κρυμμένο ανάμεσα σε λόφους και σε υψόμετρο 950 μ., είναι ένα φημισμένο μαστοροχώρι με περίτεχνα σπίτια και φιδωτά καλντερίμια.

Από το Τσοτύλι μπορείτε να επισκεφθείτε τους παραδοσιακούς οικισμούς της Μόρφης και της Αγίας Σωτήρας. Από τη Μόρφη μπορεί κανείς να επισκεφθεί το δίτοξο γεφύρι της Τσιούκας (1720-1730) και το τρίτοξο γεφύρι της Τριάδας (1810).

Πανοραμική θέα του Βοΐου θα έχετε από το χωριό Κορυφή (930 μ.). Κατάφυτοι λόφοι, μαστοροχώρια γαντζωμένα στις απότομες πλαγιές και στο βάθος η Πίνδος , με τις ατελείωτες βουνοκορφές της.

Το Κρημήνι και το Ροδοχώρι είναι δύο χωριά με πυκνή βλάστηση, λιθόστρωτα καλντερίμια, αρχοντόσπιτα με λουλουδιασμένες αυλές, αλλά και το εντυπωσιακό γεφύρι του Τσούκαρη που ζεύει τον Πραμόριτσα κοντά στο Ροδοχώρι.

Η Εράτυρα είναι χτισμένη αμφιθεατρικά στους πρόποδες του Συνιάτσικου Όρους. Πρόκειται για ιστορικό χωριό, του οποίου η δημιουργία δεν έχει ακόμη διευκρινιστεί. Τα ερείπια προϊστορικών οχυρών από σειρές τειχών («Κτίσματα») χρονολογούνται πριν το 700 π.Χ. αλλά και ανασκαφές που έγιναν στην περιοχή μαρτυρούν την ύπαρξη οικισμού της Ρωμαϊκής Εποχής. Ιστορικοί θεωρούν την αρχαία Εράτυρα μια από της μεγαλύτερες πόλεις της αρχαίας Ελίμειας στους Μακεδονικούς χρόνους.

Ήταν κεφαλοχώρι από τον 16ο αι. και διατηρεί ζωντανή την πλούσια παράδοσή του. Η Εράτυρα είναι γνωστή για τους 23 βυζαντινούς και μεταβυζαντινούς ναούς της και ιδιαίτερα την εκκλησία του Αγίου Γεωργίου (1844) στην πλατεία του χωριού, με το μοναδικό κοίλο ξυλόγλυπτο τέμπλο και το εντυπωσιακό καμπαναριό του. Αξίζει, ακόμη να επισκεφτείτε τον ναό της Παναγίας και του Αγίου Νικολάου για να θαυμάσετε τις εντυπωσιακές φωτογραφίες. Ενδιαφέρον παρουσιάζει και η Ιερά Μονή του Αγίου Αθανασίου, χτισμένη πριν το 1600.

photo: Nikos Koutoulas

Τα αρχοντικά της Εράτυρας, χτισμένα με την λαϊκή παραδοσιακή αρχιτεκτονική της περιοχής, μαρτυρούν την έντονη πολιτιστική ανάπτυξη της στο παρελθόν.

Για τους φυσιολάτρες ενδείκνυνται οι περιπατητικές διαδρομές προς τον Άγιο Μάρκο (κορυφή Σινιάτσικου στα 2.111μ.) και στο σπήλαιο «Τρύπα» στο βουνό του Προφήτη Ηλία , με τους υπέροχους σταλακτίτες και σταλαγμίτες. Το σπήλαιο δεν έχει αξιοποιηθεί. Μια σιδερένια σκάλα είναι ο μόνος τρόπος πρόσβασης σε αυτό.

Φεύγοντας από την Εράτυρα φτάνετε στο Σισάνι, γνωστό για τα εξαιρετικής ποιότητας φασόλια που παράγονται εκεί. Το χωριό, από τον 11ο αι. αποτελούσε σημαντικό θρησκευτικό κέντρο και ήταν η έδρα της Επισκοπής Σισανίου. Ανασκαφικά ευρήματα πιστοποιούν την ύπαρξη πολυτελούς σταυρόσχημου ναού με τρούλο, μεγέθους 36,5 Χ 23μ. Δίπλα ακριβώς στα ερείπια του βυζαντινού ναού, βρίσκεται η μονή Κοιμήσεως της Θεοτόκου που κτίστηκε το 1662 και διαθέτει πρωτότυπες και σημαντικές αγιογραφίες. Ενδιαφέρον παρουσιάζουν, επίσης, οι τέσσερις μαρμάρινες κολόνες που στηρίζουν την Αγία Τράπεζα του ναού, οι οποίες είναι όλες διαφορετικές μεταξύ τους.

Η Σιάτιστα, ξακουστός τόπος γουναράδων, απέχει από την πόλη της Κοζάνης μόνο 28 χλμ. και είναι χτισμένη αμφιθεατρικά σε υψόμετρο 900 μ., στο βουνό Βέλιας. Λέγεται και Φλωροχώρι γιατί οι γυναίκες εκεί στολίζονταν με άφθονα φλουριά. Είναι το δεύτερο, μετά την Καστοριά, κέντρο παραγωγής γουναρικών στην Ελλάδα.

Η κωμόπολη αποτελείται από τη Γεράνεια και τη Χώρα. Η Γεράνεια είναι ο πρώτος οικισμός, ενώ η Χώρα χτίστηκε αργότερα. Ο πάνω μαχαλάς της συγκέντρωσε όλες τις διοικητικές υπηρεσίες. Η πόλη άρχισε να αναπτύσσεται από τον 15ο αι., όταν εγκαταστάθηκαν εκεί σιγά-σιγά έμποροι, μάστορες και εξαιρετικοί κατασκευαστές γούνας, οι οποίοι έγιναν γρήγορα γνωστοί για την τέχνη τους σε όλα τα Βαλκάνια, την Βενετία και την Αυστροουγγαρία. Η οικονομική ανάπτυξη κορυφώθηκε τον 17ο αι. και διήρκεσε μέχρι τον 18ο αι. Εκείνη την περίοδο ήταν που χτίστηκαν τα περισσότερα αρχοντικά που θα δείτε διάσπαρτα σε όλη την Σιάτιστα. Αρκετά από αυτά παραμένουν ιδιόκτητα και κατοικούνται. Πολλά είναι επισκέψιμα. Επτά αρχοντικά έχουν κηρυχθεί διατηρητέα.
Αξίζει να περπατήσετε και να θαυμάσετε την αρχιτεκτονική μαγεία της περιοχής. Είναι όλα πετρόχτιστα, διώριφα, με ξύλινα αετώματα και σαχνισιά. Η διαρρύθμισή τους είναι πανομοιότυπη. Αποτελούνται από το ισόγειο το μετζοπάτωμα και το ανώι. Το ισόγειο φιλοξενεί το μαγαζί με τα εμπορέυματα και την αποθήκη όπου φυλάσσονται τα σκεύη, καθώς και την «μεσιά», τον χώρο υποδοχής. Το μετζοπάτωμα χωρίζεται στον «ντηλιακό», δηλαδή το κυρίως σαλόνι, το χειμωνιάτικο δωμάτιο και την κουζίνα. Στο ανώι υπάρχουν η μεγάλη σάλα και οι «καλοί οντάδες», δηλαδή τα καλοκαιρινά δωμάτια υποδοχής. Επίσης, όλα διέθεταν κατώι με κρασιά.

Στη Γεράνεια, στο κέντρο του οικισμού, θα εντυπωσιαστείτε από την τέχνη των μαστόρων από την Κόνιτσα που κατασκεύασαν το Αρχοντικό Πούλκως ή Πουλκίδη (1752). Ο εξωτερικός ζωγραφικός του διάκοσμος, το περίτεχνο παραδοσιακό του τζάκι και οι τοιχογραφίες του με τα καράβια από τον Βόσπορο και την Κωνσταντινούπολη, είναι πραγματικά έργα τέχνης. Στην αυλή, στο κτίριο που κάποτε χρησιμοποιούσε το βοηθητικό προσωπικό, σήμερα λειτουργεί Λαογραφικό Μουσείο.

Ακριβώς δίπλα, μπορείτε να επισκεφτείτε το πλήρως ανακαινισμένο Αρχοντικό Τσιότσιου και να θαυμάσετε τα ξυλόγλυπτα ταβάνια και τα εντυπωσιακά ζωγραφιστά τζάκια.

Μεγάλο ενδιαφέρον παρουσιάζει και το Αρχοντικό του Δόλγκηρα, το οποίο θα σας εντυπωσιάσει με τα έντονα χρώματά του, τα πολύχρωμα στολισμένα τζάκια και τις τοιχογραφίες του. Εξαιρετικά διατηρημένα βιτρό θα βρείτε στα Αρχοντικά του Μανούση και του Νερτζόπουλου.

Η Μανούσειος Βιβλιοθήκη, που βρίσκεται στη Χώρα, διαθέτει συλλογή με χειρόγραφα και σπάνιες εκδόσεις από τον 16ο αι.

Στην ίδια περιοχή, στο Βοτανολογικό – Παλαιοντολογικό Μουσείο θα έχετε την ευκαιρία να θαυμάσετε, μεταξύ άλλων, μια συλλογή από 500 σπάνιες πεταλούδες και τον απολιθωμένο χαυλιόδοντα που βρέθηκε εκεί το 1902.

Περπατώντας στα λιθόστρωτα δρομάκια, θα διαπιστώσετε πως πέρα από τα αρχοντικά, την Σιάτιστα ομορφαίνουν και οι πολυάριθμοι μεταβυζαντινοί ναοί με υπέροχες τοιχογραφίες και εντυπωσιακά κωδωνοστάσια. Ο ναός της Αγίας Παρασκευής είναι ένα από αυτούς. Πρόκειται για ένα κτίσμα του 1677 με εντυπωσιακό τέμπλο, βιτρό και τοιχογραφίες. Ο ναός του Αγίου Δημητρίου, από τους μεγαλύτερους στην Δυτική Μακεδονία, χτίστηκε το 1911 από πελεκητή πέτρα.

Όσο βρίσκεστε στην Σιάτιστα μην αμελήσετε να δοκιμάσετε το ξακουστό λιαστό κρασί της. Υπάρχουν πολλά επισκέψιμα παραδοσιακά κελάρια (κατώγια), όπου θα ξεναγηθείτε στα μυστικά του σιατιστινού κρασιού. Οι ίδιοι οι παραγωγοί θα σας εξηγήσουν όλα τα στάδια παραγωγής.

Στη Σιάτιστα αξίζει να βρεθεί κανείς την περίοδο των Χριστουγέννων διότι κάθε χρόνο από 23 Δεκεμβρίου έως και 6 Ιανουαρίου αναβιώνουν τα παραδοσιακά έθιμα "κλαδαριές", "κόλιαντα", "σούρουβα" και "μπουμπουσάρια".

Ένα εντυπωσιακό γεωλογικό φαινόμενο, το οποίο χρειάστηκε περίπου 70.000 χρόνια για να ολοκληρωθεί. Πρόκειται, δηλαδή, για φυσικές γεωμορφές που προήλθαν από την διάβρωση του εδάφους κατά την διάρκεια όλων αυτών των χρόνων. Το όνομα "Μπουχάρια" προέρχεται από το σχήμα τους, καθότι "μπουχάρι" στην τοπική διάλεκτο σημαίνει καμινάδα.

Είναι 20 χωμάτινες κολόνες από άμμο, κροκάλες, μάργες και αργίλους και πιθανή συγκολλητική ύλη από οξείδια του σιδήρου και διοξείδιο του πυριτίου. Την κορυφή τους καλύπτει ένας σχιστολιθικός βράχος. Το ύψος τους ποικίλει από 3 έως 6 μ.

Για να δείτε αυτό το εντυπωσιακό θέαμα, θα πρέπει να πάτε στο χωριό Μικρόβαλτο, 40 χλμ. νότια της Κοζάνης, και να περάσετε στο ρέμα της Ποταμιάς.

Στην περιοχή υπάρχουν επίσης κωνικοί σχηματισμοί, τα λεγόμενα «Νοχτάρια», ίδιας προέλευσης και σύστασης με τα «Μπουχάρια», χωρίς όμως τον σχιστολιθικό βράχο στην κορυφή τους. Επεκτείνονται σε μήκος 2 χλμ. του ρέματος της Ποταμιάς.

Η πρώτη εικόνα για τον επισκέπτη είναι καθηλωτική. Τα «Νοχτάρια» και τα «Μπουχάρια» απλώνονται μπροστά και τον εντυπωσιάζουν. Στο βάθος τα δύο ψηλότερα "Μπουχάρια" οι μεγάλοι "Άτλαντες", πιο πάνω οι "Καρυάτιδες", αριστερά τα "Σαγόνια του καρχαρία", ο "Φρουρός".

Συνεχίζοντας στην επόμενη χαράδρα, θα ανακαλύψετε τους «Περιπατητές», τα «Νοχτάρια-σταλαγμίτες», τη «Χαράδρα των Δεσποτάδων» κ.α. Το ρέμα της Ποταμιάς είναι γεμάτο εκπλήξεις.

Σε απόσταση 22 χλμ. από την πόλη της Κοζάνης, κοντά στη βορειοδυτική όχθη της τεχνητής λίμνης του Αλιάκμονα, βρίσκεται η κωμόπολη της Αιανής. Εκεί μπορείτε να θαυμάσετε τον παλαιοχριστιανικό ναό της Αγίας Παρασκευής και τα εντυπωσιακά ψηφιδωτά του. Δίπλα στο ναό υπάρχει ένα υπόγειο ασκηταριό που χρονολογείται από την ρωμαϊκή εποχή, στο οποίο, σύμφωνα με την παράδοση, ασκήτευσε η Αγία Παρασκευή.

Στην Αιανή, οι κάτοικοι είναι προσηλωμένοι στην παράδοση. Κάθε χρόνο αναβιώνουν πολλά έθιμα όπως οι «Καβαλάρηδες της Αιανής», η «Λαζαρίνα» και η «Χελιδόνα» (παγανιστική υποδοχή της Άνοιξης). Μεγάλο και ονομαστό πανηγύρι γίνεται του Αϊ Γιαννιού (του Πρόδρομου).

Εξαιρετικό ενδιαφέρον παρουσιάζει ο αρχαιολογικός χώρος της Αιανής, ισάξιος των άλλων μακεδονικών αρχαιολογικών χώρων. Οι αρχαιολόγοι εκτιμούν πως ο πολιτισμός που αναπτύχθηκε στην περιοχή είναι εφάμιλλος του Μυκηναϊκού. Η αρχαία πόλη υπαγόταν στο βασίλειο της Ελίμειας και αποτελούσε σημαντικό οικισμό, ο οποίος τον 6ο αι. π.Χ. αριθμούσε 12.000 κατοίκους. Περιλαμβάνει την ακρόπολη στη κορυφή του λόφου και την νεκρόπολη στον κάμπο.

Συνολικά ερευνήθηκαν δώδεκα κτιστοί θαλαμωτοί και μικρότεροι κιβωτιόσχημοι τάφοι καθώς και πολλοί λακκοειδείς. Τέσσερις κτιστοί τάφοι περικλείονταν από ταφικούς περιβόλους, δηλαδή από ορθογώνιες κατασκευές με γωνιόλιθους, ενώ εντοπίστηκαν τρεις περίβολοι να περικλείουν λακκοειδείς ταφές.

Ο μεγαλύτερος τάφος, ο Τάφος Α έχει διαστάσεις 11Χ11 μ. Πάνω του υπήρχε ναόσχημο κτίριο. Ο Τάφος Β, διαστάσεων 8Χ8 μ. διασώζει τους μονόλιθους της επίπεδης στέγης, ενώ στον κτιστό Τάφο Δ διατηρούνται δύο από τους πέντε καλυπτήριους μονόλιθους της οροφής με ίχνη από την καύση του νεκρού. Στους Τάφους Ε και ΣΤ βρέθηκαν ιωνικές στήλες με τις βάσεις τους. Στα ευρήματα των τάφων συγκαταλέγονται γλυπτά αρχαϊκών χρόνων (κορμός κούρου, κεφάλι κόρης, λιοντάρι), πήλινα ειδώλια και προτομές, πήλινα αγγεία μελανόμορφης και ερυθρόμορφης τεχνικής, οστέϊνα πλακίδια, χρυσά, αργυρά και χάλκινα κοσμήματα, χάλκινα αγγεία. Όλοι οι κτιστοί τάφοι είχαν συληθεί από την αρχαιότητα.

Οι μεγάλοι κτιστοί τάφοι που ανήκαν σε επιφανείς νεκρούς, αλλά και οι πλούσιοι λακκοειδείς τάφοι με κτερίσματα και έθιμα ταφής παρόμοια με αυτά της Σίνδου, της Βεργίνας και άλλων αρχαϊκών νεκροπόλεων, μαρτυρούν το υψηλό βιοτικό και πολιτιστικό επίπεδο των κατοίκων της πόλης αυτής.

Το Αρχαιολογικό Μουσείο Αιανής που λειτουργεί από το 2002 έχει συνολική έκταση 4.500 τ.μ. Η Έκθεση είναι δομημένη χρονικά και θεματικά. Σημαντικότερα εκθέματα θεωρούνται αυτά της ενότητας της Ύστερης Εποχής Χαλκού (15ος - 12ος αι. π.Χ.) με τα μυκηναϊκά ευρήματα και την αμαυρόχρωμη κεραμεική και την ενότητα της αρχαϊκής-κλασικής εποχής, που συμπλήρωσαν το κενό που υπήρχε στην ιστορία του ελληνισμού της Άνω Μακεδονίας, αφού στα ευρήματα αποτυπώνονται η εγκατάσταση των δωρικών-μακεδονικών φύλων και η παρουσία μυκηναίων και από τον 6° αι. π.Χ. οικιστική ανάπτυξη και πολιτική οργάνωση.
Ώρες λειτουργίας: 8:00- 15:00 Δευτ. – Παρ., 8:00- 18:0 Σαβ/κο (τηλ. 24610 98800).

Στα νοτιοδυτικά του νομού, πάνω στα σύνορα με τον νομό Γρεβενών, υπάρχει το όρος Βούρινος, με υψηλότερη κορυφή στα 1866 μ. Ανάμεσα στις κορυφές του σχηματίζεται μια μεγάλη βαθιά κοιλάδα, η περίφημη κοιλάδα του Μεσιού (μεσαίου) Νερού. Η χλωρίδα του παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Εδώ δεν θα βρείτε μεγάλα και πυκνά δάση, παρά μόνο στο κέντρο του ορεινού όγκου, όπου υπάρχουν δάση από έλατα και μαύρα πεύκα, γάβρα κι άλλα πλατύφυλλα και στους βορειοανατολικούς πρόποδες όπου υπάρχει μεγάλο δάσος από δρυς.
Το μεγαλύτερο μέρος του βουνού καλύπτεται από θαμνώδεις εκτάσεις, πολύ συχνά αδιαπέραστες, ιδανικό καταφύγιο για την άγρια πανίδα. Χαρακτηριστικό του Βούρινου, είναι η ποώδης βλάστησή του και ειδικά τα αγριολούλουδα, πολλά από τα οποία είναι σπάνια ή και μοναδικά στην Ελλάδα αλλά και στην Ευρώπη. Εδώ το οικοσύστημα εξασφαλίζει ιδανικές συνθήκες βλάστησης για πολυάριθμα είδη φυτών, 15 από τα οποία είναι ενδημικά στην Ελλάδα, ενώ 8 είναι τοπικά ενδημικά, μοναδικά στον κόσμο.
Η μοναδικότητα αυτή και η σπανιότητα της χλωρίδας του, τον καθιστούν αληθινό βοτανολογικό παράδεισο. Εκατοντάδες βοτανολόγοι, από όλη την Ευρώπη, επισκέπτονται κάθε χρόνο την περιοχή, για να μελετήσουν τα σπάνια φυτά.

Η καλύτερη εποχή για να θαυμάσει κανείς την θέα των λουλουδιασμένων πλαγιών του Βούρινου είναι το τέλος Μαΐου και οι αρχές Ιουνίου. Η περιοχή που έχει διατηρήσει αυτή την πλούσια χλωρίδα είναι περισσότερο ο κεντρικός Βούρινος, ιδίως οι βόρειες πλαγιές της ψηλότερης κορυφής και η κοιλάδα του Μεσιανού νερού.

Σους πρόποδες του βουνού, σε απόσταση 4 χλμ. από το χωριό Χρώμιο, βρίσκετε το Μουσείο Μακεδονικού Αγώνα. Ιδρύθηκε από τον Σύνδεσμο Γραμμάτων και Τεχνών Ν. Κοζάνης προς τιμήν των αγωνιστών της ελευθερίας, όλων των Μακεδονομάχων και των επί αιώνες αγωνιζομένων για την ελληνικότητα της γης των Μακεδόνων. Στη συγκεκριμένη περιοχή, το 1878, υψώθηκε το λάβαρο της επανάστασης στη Δυτική Μακεδονία, με στόχο την κατάργηση της συνθήκης του Αγίου Στεφάνου, την αποτίναξη του τουρκικού ζυγού και την ένωση με το ελεύθερο τμήμα της Ελλάδας. Η επανάσταση αυτή στο Βούρινο ήταν η πρώτη οργανωμένη ένοπλη αντίσταση του Μακεδονικού Ελληνισμού που συνεχίστηκε μέχρι το 1912 με το Μακεδονικό Αγώνα και τους Βαλκανικούς Πολέμους για τη διάσωση της Μακεδονίας.

Στο χώρο βρίσκεται , επίσης, αναπαλαιωμένη η εκκλησία του Αγίου Νικολάου και προτομές αρχαιοελληνικών προσωπικοτήτων και Δυτικομακεδόνων αγωνιστών. Κάθε χρόνο, την τελευταία εβδομάδα του Σεπτεμβρίου, πραγματοποιείται στο χώρο αυτό η επέτειος του Μακεδονικού Αγώνα.