Η πόλη της Κοζάνης θυμίζει λίγο την Αθήνα. Άναρχη δόμηση, κυκλοφοριακό πρόβλημα, αλλά και πρόβλημα στάθμευσης. Τριγυρίζοντας κανείς στους δρόμους της πόλης θα συναντήσει πολλούς φοιτητές, αλλά και πολλούς Θεσσαλονικείς, μια και η Θεσσαλονίκη απέχει μόνο 1 ½ ώρα.

Ο 18ος αι. ήταν ο πιο σημαντικός για την Κοζάνη. Η χαμηλή φορολογία που επέβαλαν οι Τούρκοι, έφερε οικονομική ευμάρεια.
Αυτό φαίνεται από τις πολλές εκκλησίες και τα όμορφα αρχοντικά της εποχής που συντηρούνται μέχρι και σήμερα. Βασικά υλικά κατασκευής των αρχοντικών ήταν η πέτρα, το ξύλο και τα πλιθιά. Η λιθοδομή ήταν σε ισόδομο σύστημα με πελεκητές πέτρες. Πρόκειται κατά κύριο λόγο για διώροφα κτίρια ο όροφος των οποίων περιελάμβανε τους χώρους διαμονής, ενώ το ισόγειο, το υπόγειο και η μεγάλη πλακόστρωτη αυλή περιελάμβαναν βοηθητικούς χώρους και χώρους εργασίας.
Εκτός της ιδιαίτερης αρχιτεκτονικής εξωτερικής όψης με τα σαχνισιά, τα φουρούσια και τα μεγάλα παράθυρα, τα αρχοντικά διέθεταν μεγάλη ποικιλία εσωτερικής διακόσμησης με ξυλόγλυπτες οροφές, τζάκια και ζωγραφικές παραστάσεις. Χαρακτηριστικό παράδειγμα το Αρχοντικό Βούρκα, που βρίσκεται στο κέντρο της πόλης, πίσω από το κτίριο της Μητρόπολης και έχει χαρακτηρισθεί ιστορικό μνημείο. Διασώζει τον περίβολο και την αυλή του, αλλά και ενδιαφέρουσες ξύλινες διακοσμημένες οροφές και μουσάντρες στο εσωτερικό του. Εκεί στεγάζεται η 17η Εφορεία Βυζαντινών Αρχαιοτήτων και φυλάσσεται σημαντικός αριθμός μαρμάρινων αρχιτεκτονικών μελών και ψηφιδωτών από το νομό Κοζάνης, καθώς και ένα σύνολο φορητών εικόνων και λειτουργικών βιβλίων από τους Πύργους και την Αιανή. Ένα άλλο καλοδιατηρημένο αρχοντικό είναι αυτό του Λασσάνη, όπου στεγάζεται η Δημοτική Χαρτοθήκη.

Η πόλη έχει πολλά ακόμα ενδιαφέροντα αξιοθέατα, τα οποία βρίσκονται περιμετρικά της πλατείας Νίκης, κι έτσι οι μετακινήσεις για τους επισκέπτες περιορίζονται, κατά ένα μεγάλο βαθμό, στο κέντρο της πόλης. Στην πλατεία θα συναντήσετε το άγαλμα του μητροπολίτη Ιωακείμ, ο οποίος τον Οκτώβριο του 1942 ξεσήκωσε τα πλήθη. Απέναντί του βρίσκονται το Δημαρχείο Κοζάνης και ο ναός του Αγίου Νικολάου, με το ρολόι/καμπαναριό, σήμα κατατεθέν της πόλης. Το καμπαναριό άρχισε να χτίζεται το 1855 και ολοκληρώθηκε το 1954 μετά από πολλές προσθήκες. Έχει 7 ορόφους , ρολόι και στις τέσσερις πλευρές και φτάνει στα 30 μέτρα περίπου. Ο ναός του Αγίου Νικολάου (1664) διαθέτει εντυπωσιακό ξυλόγλυπτο τέμπλο και σπάνια εκκλησιαστικά σκεύη.

Γύρω από την πλατεία απλώνεται η εμπορική ζώνη της πόλης, ειδικά στον πεζόδρομο Ειρήνης. Εκεί θα βρείτε όλα τα εμπορικά καταστήματα, καφετέριες, ταβέρνες και εστιατόρια. Όμως, τα πιο δημοφιλή στέκια των κατοίκων τη πόλης θα τα βρείτε στον πεζόδρομο της οδού Μουράτη. Υπάρχουν, όμως, και πολλά άλλα μέρη για να απολαύσετε τον καφέ ή το φαγητό σας, σε άλλα γραφικά σημεία. Ο καθένας σας θα βρει το δικό του στέκι αφού γυρίσετε λίγο στην πόλη, κάτι το οποίο επιβάλλεται.
Στην αρχή της οδού Παύλου Μελά βρίσκεται το αξιόλογο αρχιτεκτονικά κτίριο της Εθνικής Τραπέζης και κάτω από την πλατεία το πανέμορφο κτίριο του Βαλταδώριου Γυμνασίου.

Το Ιστορικό - Λαογραφικό Μουσείο Κοζάνης ιδρύθηκε το 1969 και στις αρχές της δεκαετίας του 1980 ανεγέρθη το κτίριο στο οποίο στεγάζεται μέχρι και σήμερα, ένα εντυπωσιακό δείγμα μακεδονίτικης αρχιτεκτονικής. Στους χώρους του μπορείτε να δείτε εκθέματα φυσικής ιστορίας, ιστορίας και λαογραφίας τα οποία χωρίζονται στις εξής κατηγορίες:
Έκθεση Φυσικής Ιστορίας (από την Παλαιολιθική εποχή μέχρι και τους νεότερους χρόνους)
Αρχαιολογική - Βυζαντινή Έκθεση (από το 7000 π.Χ. έως 1453 μ.Χ.)
Ιστορική Έκθεση (από το 1453 έως 1944)
Λαογραφική Έκθεση, που θεωρείται και η σημαντικότερη, (από το 1640 έως 1960)
Πινακοθήκη νεότερων χρόνων
Συλλογή γραμματοσήμων (1861 - 2004)
Συλλογή ραδιοφώνων (1930 - 1960)

Εμπνευστής του μουσείου ήταν ο δάσκαλος Κωνσταντίνος Σιαμπανόπουλος ο οποίος αφιέρωσε όλη τη ζωή του στη διάσωση, περισυλλογή, προβολή του πολιτισμού και της παράδοσης της περιοχής.
Ίωνος Δραγούμη 9-11 (τηλ. 24610 33978) Ώρες λειτουργίας: 08.30 - 14.00 & 17.30 - 20.00 Δευτέρα- Κυριακή

Το Αρχαιολογικό Μουσείο Κοζάνης στεγάζεται στο Παναγιωτίδειο Αρχοντικό. Στις συλλογές του περιλαμβάνονται ευρήματα προϊστορικών μέχρι παλαιοχριστιανικών χρόνων από διάφορες θέσεις του νομού. Δημοκρατίας 8 (τηλ. 24610 26210)

Το Μουσείο Σύγχρονης Τοπικής Ιστορίας που ίδρυσε ο Δήμος Κοζάνης σε συνεργασία με την Εταιρία Διάσωσης Ιστορικών Αρχείων εγκαινιάστηκε το 2006, με στόχο την ενημέρωση, την προβολή της σύγχρονης ιστορίας αλλά και την πολιτικοποίηση των πολιτών. Εδώ θα ταξιδέψετε σε στιγμές της σύγχρονης ιστορίας της περιοχής από τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο και μετά.
Βιτσίου 29 (τηλ 24610 21285) Ώρες λειτουργίας: Δευτέρα- Παρασκευή και Κυριακή 10:30- 13:30 Απόγευμα μόνο Τετάρτη 17:30– 20:30

Η Κοβεδάρειος Δημοτική Βιβλιοθήκη της Κοζάνης συγκαταλέγεται ανάμεσα στις σημαντικότερες "ιστορικές" βιβλιοθήκες της χώρας, η δεύτερη μεγαλύτερη της Ελλάδας μετά την Εθνική Βιβλιοθήκη των Αθηνών. Σε αυτήν, εκτός από τον μεγάλο αριθμό σύγχρονων βιβλίων, φιλοξενούνται αρχειακοί θησαυροί, όπως μεγάλης αξίας χειρόγραφα, έντυπα παλαιοτέρων εποχών, αλλά κυρίως μοναδικό σε όγκο και σπουδαιότητα αρχειακό υλικό εγγράφων από την εποχή της Οθωμανικής κυριαρχίας με ανεκτίμητες πληροφορίες για την τοπική ιστορία αλλά και την ιστορία της ευρύτερης περιοχής. Διαθέτει επίσης και ένα σπάνιο αντίγραφο της Χάρτας του Ρήγα. Λειτουργεί πάνω από 4 αιώνες και από το 1963 στεγάζεται στο κτίριο που ανέγειραν οι αδελφοί Κοβεδάροι. Πλατεία 28ης Οκτωβρίου 7.

Η Κοζάνη προσφέρει πολλές επιλογές και στους φυσιολάτρες. Ο Δημοτικός Κήπος βρίσκεται στη δυτική πλευρά της πόλης και αποτελεί καθημερινή διέξοδο για εκατοντάδες Κοζανίτες. Σε απόσταση 4 χλμ., ανατολικά, βρίσκεται το Δάσος Κουρί. Εκεί υπάρχει εκτροφείο ευγενών θηραμάτων (ελάφια, ζαρκάδια, πέρδικες, ορτύκια, τρυγόνια, φασιανούς), καθώς επίσης τουριστικό περίπτερο, εστιατόριο, παιδική χαρά, γήπεδα μπάσκετ, τένις και κατασκηνωτικές εγκαταστάσεις προσκόπων.

Η πιο αξιόλογη πεζοπορική διαδρομή κοντά στην πόλη της Κοζάνης (12 χλμ) είναι η ανάβαση στο Αετοβούνι των 1.254 μέτρων. Η διαδρομή ξεκινά από τον οικισμό Σιδεράς (κοντά στο Μαυροδένδρι) περνά από την κορυφή και κατηφορίζει στο παλιό πετρόχτιστο σχεδόν ερειπωμένο χωριό Κτενά. Είναι σχετικά εύκολη, έχει μήκος 8 χλμ., και διαρκεί περίπου 3 ώρες.

photo: Maria H-S

Η Γουμένισσα είναι χτισμένη στους πρόποδες του Πάϊκου, σε υψόμετρο 250μ. Χαρακτηρίζεται από την Μακεδονική αρχιτεκτονική της, τα στενά δρομάκια και τα παλιά παραδοσιακά σπίτια.

Η περιοχή φημίζεται εδώ και αιώνες για τα κρασιά της και αποτελεί κέντρο αμπελουργίας.

Μπορείτε ακόμη να επισκεφτείτε την πολύ παλιά Εκκλησία της Παναγίας της Γουμένισσας και τα πολυάριθμα και σημαντικά μοναστήρια της περιοχής.

Ένα πανέμορφο δάσος βελανιδιάς, σε υψόμετρο 600 μέτρων στην οροσειρά των Κρουσίων, στις πηγές του ποταμού Εχέδωρου φιλοξενείται ο Βαλκανικός Βοτανικός Κήπος Κρουσίων. Ο επισκέπτης μπορεί να ανακαλύψει την πλούσια ποικιλία ενδημικών φυτών μέσα από διαφορετικές διαδρομές περιήγησης που περιλαμβάνουν βραχόκηπους, αργυρόχρωμους, φαρμακευτικούς και αρωματικούς κήπους, καταρράκτες, μικρές λίμνες, ρυάκια, διαμορφωμένα μονοπάτια, λιβάδια και δασικές εκτάσεις.

Αναμένεται η δημιουργία δύο τεχνητών λιμνών που θα φιλοξενήσουν διάφορα είδη υδρόβιων φυτών.

Αρχαιολογικός χώρος Τούμπας Παιονίας 
Οικισμός με αξιόλογα ταφικά μνημεία στη θέση της αρχαίας Γορτυνίας. Από τα αρχαιολογικά ευρήματα προέκυψαν στοιχεία για την ταφική διαδικασία, αλλά και κτερίσματα και τμήματα οστών.

Αρχαιολογικός Χώρος Γυναικόκαστρου 
Ερείπια βυζαντινού κάστρου του 14ου μΧ. αι. που χτίστηκε από τον αυτοκράτορα Ανδρόνικο Παλαιολόγο. Ονομάστηκε Γυναικόκαστρο γιατί ήταν τόσο καλά οχυρωμένο που θα μπορούσαν να το υπερασπιστούν ακόμα και γυναίκες. Στον ίδιο χώρο υπάρχουν σημαντικά ευρήματα από την Πρώιμη Εποχή του Σιδήρου, όπως νεκροταφείο, χώρος αποτέφρωσης, αγγεία που περιείχαν καύσεις νεκρών, κτερίσματα και κοσμήματα. Το νεκροταφείο ξαναχρησιμοποιήθηκε κατά την διάρκεια των Ρωμαϊκών Χρόνων καθώς υπάρχουν ευρήματα και από εκείνη την περίοδο.

Αρχαιολογικός χώρος Παλατιανού 
Το αρχαίο “Ίωρον” της Κρηστωνίας. Κατά την διάρκεια ανασκαφών που έγιναν στην περιοχή το 1960 ήρθαν στο φως 4 μαρμάρινα αγάλματα ρωμαϊκής εποχής σε φυσικό μέγεθος, ένα ταφικό ηρώο, ένας διθάλαμος τάφος και τμήματα κατοικιών, που αποδεικνύουν την στρατηγική σημασία της. Στην περιοχή λατρευόταν ο θεός Διόνυσος. Επίσης, ευρήματα καταδεικνύουν πως η περιοχή κατοικήθηκε κατά τον 4ο π.Χ. αι. έως τον 3ο π.Χ. αι.

Αρχαιολογικός χώρος Ευρωπού 
Βρίσκεται σε απόσταση 1χλμ. από το ομώνυμο χωριό. Η νεκρόπολη ανακαλύφθηκε με τις ανασκαφές του 1989. Οι πρώτες ενδείξεις κατοίκησης της πόλης προέρχονται από τον προϊστορικό οικισμό στην καρδιά του σημερινού δήμου. Στη συνέχεια η πόλη κατοικείται μονίμως και ακμάζει κατά τη ρωμαϊκή εποχή και τα παλαιοχριστιανικά χρόνια. Σημαντικότατο αρχαιολογικό εύρημα της περιοχής είναι ο Κούρος του 6ου π.Χ. αι. ο οποίος εκτίθεται στο Αρχαιολογικό Μουσείο του Κιλκίς. Είναι Κούρος σε φυσικό μέγεθος (ύψος 1.80μ.), κυκλαδίτικης τεχνοτροπίας.

Αρχαιολογικό μουσείο 
Βρίσκεται στους πρόποδες του λόφου του Αγίου Γεωργίου, στην πόλη του Κιλκίς. Ανάμεσα στο πλήθος των εκθεμάτων, θα θαυμάσετε τα τέσσερα μνημειακά αγάλματα του Παλατιανού, τον μοναδικό στην Βόρεια Ελλάδα Κούρο της Αρχαίας Ευρωπού του 6ου πΧ. αι., όπως επίσης μια σειρά από κεραμικά της πρώιμης Εποχής του Σιδήρου.

Πολεμικό μουσείο 
Το μουσείο, που βρίσκεται στο λόφο του Ηρώου, τιμά την ιστορική και πολεμική πορεία της περιοχής , με έμφαση στις μάχες των Α’ & Β’ Παγκοσμίων Πολέμων και ιδιαίτερα στην μάχη του Λαχανά που σήμαινε την απελευθέρωση όλης της Μακεδονίας και Θράκης.

Λαογραφικό Μουσείο 
Καταγραφή της ιδιαίτερης πολιτισμικής ταυτότητας του νομού μέσα από στοιχεία και αντικείμενα του λαϊκού πολιτισμού. Είναι έκδηλη η αρμονική συμβίωση και η ισορροπία ανάμεσα σε αυτούς τους διαφορετικούς πολιτισμούς.

Μουσείο Φυσικής Ιστορίας Αξιούπολης 
Στεγάζεται σε ένα αναπαλαιωμένο σχολικό κτίριο του 1930 και άρχισε να λειτουργεί το 1997. Καλύπτει τις εξής ενότητες: γεωλογία, παλαιοντολογία, ορυκτολογία, πετρολογία, βοτανική, πανίδα και διαθέτει πλήθος εκθεμάτων.

Πινακοθήκη της Τέχνης Κιλκίς 
Εγκαινιάστηκε το Νοέμβριο του 2011. Βρίσκεται στο Μεταλλικό του δήμου Κιλκίς.
Φιλοξενεί περίπου 160 έργα Τέχνης, Βορειοελλαδιτών κυρίως, καλλιτεχνών της μεταπολεμικής περιόδου. Πρόκειται για έργα χαρακτικά, με ακρυλικά χρώματα, ελαιογραφίες, ακουαρέλες, σχέδια και γλυπτά των:Ν. Σαχίνη, Σ. Μαυρομάτη, Κ. Σταυρούδη, Φ. Ζογλοπίτη, Ν. Μπλιάτκα, Ξόνογλου, Απ. Κιλεσσόπουλου, Χατζηκυριάκου Γκίκα, Μποστ, Γ. Γαΐτη, Β. Κατράκη, Ξ. Σαχίνη, Μ. Γιανναδάκη, Γ. Γουρζή, Φ. Αναστασιάδη, Χρ. Αλαβέρα, Αθ. Λατινοπούλου, Αν. Παπαδόπουλου, Κ. Λαχά, Ελ. Χρυσίδου, Αν. Αγαθαγγέλου, Λύσ. Φάσσου, Φ. Μάνου, Λ. Γαβριηλίδου, Β. Παυλή, Πάβελ Μέντεκ, Ν. Μπαχαρίδη, Γ. Ηλιόπουλου κ.ά.

Για την επίσκεψη στην Πινακοθήκη μην αμελήσετε να τηλεφωνήσετε στα: 2310 24217, 23410 28360 και 6944 244761.

Λίμνη γνωστή από την αρχαιότητα. Εκεί υπήρχε ιερό και ασκληπιείο.

Μια από τις σημαντικότερες ιαματικές λίμνες τις Ελλάδας λόγω της ειδικής σύνθεσης του πηλού της, στον οποίον κυριαρχούν οι θειούχες ενώσεις και τα νιτρικά άλατα.

Αυτή η πηλοθεραπεία προσφέρεται για ρευματισμούς, μετατραυματικές αγωγές, καρδιαγγειακές παθήσεις, κ.α.

Ο χώρος διαθέτει οργανωμένο πηλοθεραπευτήριο καθώς και σύγχρονους χώρους διαμονής και εστίασης , με δυνατότητα να φιλοξενεί πολλούς επισκέπτες καθ’ όλη την διάρκεια του χρόνου.

Απέχει 20 χλμ. από την πόλη του Κιλκίς. Είναι αβαθής και έχει έκταση 4500 τ.μ. Το καλοκαίρι συνήθως ξηραίνεται.

Ένα μικρό χωριό, χτισμένο σε υψόμετρο 1250μ. μέσα σε ένα καταπράσινο οροπέδιο. Εδώ ο επισκέπτης θαυμάζει την χρωματική παλέτα της φύσης αφού οι εικόνες που αντλεί αποτελούνται από κατάσπαρτες γεωργικές καλλιέργειες, αμέτρητα ζώα που βόσκουν σκαρφαλωμένα στις γύρω πλαγιές και τις πάπιες που τσαλαβουτούν στην μικρή λίμνη. Τριγύρω απλώνονται δάση από καστανιές, κέδρους, ιτιές, λεύκες, οξιές και φτέρες.

Η περιοχή φημίζεται για την καλλιέργεια πατάτας και τα πολλά είδη μανιταριών που ξεφυτρώνουν στις πλαγιές του βουνού.

Το σπήλαιο βρίσκεται στο λόφο του Αγίου Γεωργίου, στην πόλη του Κιλκίς και αποτελεί ένα από τα πιο σημαντικά αξιοθέατα της πόλης. Ανακαλύφθηκε τυχαία από τον λατόμο Γεώργιο Παυλίδη. Είναι διώροφο και έχει έκταση πάνω από 1000τμ. και συνολικό μήκος εξερευνημένων διαδρόμων 300μ.

Το κοραλλιογενές υλικό στον διάκοσμό του, καθώς και το πλήθος σταλαγμιτών και σταλακτιτών του δίνουν ξεχωριστή ομορφιά. Στο σπήλαιο έχουν βρεθεί απολιθώματα της προϊστορικής περιόδου και οστά ζώων. Έρευνα Τσέχων ιατρών έδειξε πως το σπήλαιο παρουσιάζει , θεραπευτικές ιδιότητες για το βρογχικό άσθμα αλλά και άλλες αναπνευστικές και δερματικές παθήσεις.

Είναι τεχνητή λίμνη, ιδανική για ψάρεμα πέστροφας και φυσιολατρικές δραστηριότητες. Βρίσκεται μέσα σε ένα πανέμορφο δάσος, στην τοποθεσία Μεγάλο Ρέμα, στο Πάϊκο. Εάν αποφασίσετε να περιηγηθείτε σε αυτό η φυσική ομορφιά του τοπίου θα σας ανταμείψει.

Απέχει 15 χλμ. από την Αξιούπολη.

Μια μαγευτική τοποθεσία, ένα δάσος από αιωνόβιες βελανιδιές κοντά στην λίμνη Δοϊράνη. Έχει χαρακτηριστεί “Μνημείο της Φύσης”. Εκεί θα βρείτε έναν χώρο αναψυχής, με αναψυκτήριο, ψαροταβέρνα και ιχθυοτροφείο.

Απέχει 4χλμ. από το χωριό Δοϊράνη.