Ορχομενός, Βοιωτία

(0 ψήφοι)

Ο Ορχομενός, μια κωμόπολη χτισμένη σε μια εύφορη πεδιάδα, βρίσκεται σε απόσταση 12χλμ. από την Λιβαδειά. Διαρρέεται από τον Μέλανα ποταμό (Μαυροπόταμος) που είναι παραπόταμος του βοιωτικού Κηφισού και είναι κέντρο πεστροφοκαλλιέργειας.

Ο Ορχομενός κατοικήθηκε από την Νεολιθική εποχή, ενώ κατά την Εποχή του Χαλκού αποτέλεσε κέντρο πολιτισμού. Μεγάλη ακμή όμως γνώρισε την πρώιμη Μυκηναϊκή περίοδο μεταξύ 2.000 και 1.200 π.Χ. όταν κατοικήθηκε από ένα αρχαιοελληνικό φύλλο τους Μινύες. Χαρακτηριστικό της μεγάλης ανάπτυξης της κοινωνίας των Μινυών είναι τα αποστραγγιστικά έργα που έγιναν τότε, για την πρώτη αποξήρανση της Κωπαΐδας. Ο Όμηρος κάνει αναφορά στην Ιλιάδα για τον πλούτο των κατοίκων του Ορχομενού. Η μεγάλη ιστορία της περιοχής αποδεικνύεται από τα πολυάριθμα αξιοθέατά της. Κυριότερο αξιοθέατο θεωρείται ο αρχαιολογικός χώρος της αρχαίας πόλης. Η Ακρόπολη του Ορχομενού αγκαλιάζει τον Υφάντειο λόφο. Στην κορυφή του λόφου, στα 233μ., υψώνεται ένας τετράγωνος κι επιβλητικός πύργος. Τα 88 σκαλιά που οδηγούν σε αυτόν είναι πελεκημένα στο βράχο. Τμήματα του κάστρου αποτελούνται εξωτερικά από τεράστιους ογκόλιθους και εσωτερικά από μικρότερους λίθους, με το ενδιάμεσό τους παραγεμισμένο με συντρίμματα από λαξεύσεις. Ο πύργος διατηρεί ακόμα τις δυο του μεγάλες καστρόπορτες. Η βορεινή είναι ερειπωμένη και άσκεπη, αλλά η νότια στέκει ανέπαφη σκεπασμένη με δυο τεράστιους υπέρθυρους λίθους.

Στους ανατολικούς πρόποδες του Υφάντειου λόφου βρίσκεται το σημαντικότερο ίσως μνημείο των Μυνιών, το οποίο χτίστηκε πιθανότατα τη 2η χιλιετιρίδα π.Χ. Είναι ο Θολωτός Τάφος του Μινύα, που αποτελεί ένα από τα λαμπρότερα δείγματα ταφικής αρχιτεκτονικής της Μυκηναϊκής Περιόδου και συγκρίνεται με το θολωτό τάφο του "Ατρέως" στις Μυκήνες. Το μνημείο ήρθε στο φως από τον Ερρίκο Σλήμαν, κατά την διάρκεια ανασκαφών, την περίοδο 1881-1885. Οι ανασκαφές αυτές έφεραν στο φως νεολιθικούς συνοικισμούς με κυκλικά και τετράγωνα θεμέλια σπιτιών, τάφους 3000 χρόνων π.Χ., ανάκτορα ή Ασκληπιείο μυκηναϊκής εποχής και άλλα που είναι δείγματα ότι ο τόπος κατοικήθηκε χωρίς χρονικά κενά από τη νεολιθική εποχή (7 χιλιάδες χρόνια π.Χ.). Κατασκευαστές του τάφου φέρονται οι Τροφώνιος και Αγαμήδης, γιοί του βασιλιά του Ορχομενού Εργίνου. Ο τάφος είναι μαρμάρινος και αποτελείται από τέσσερα μέρη, το δρόμο (μία τάφρο), το στόμιο (είσοδος), τη θόλο (πελώριο κυκλικό οικοδόμημα με κωνική στέγη), και το θάλαμο (ορθογώνιο πλευρικό μικρό δωμάτιο).

Βορειοανατολικά του Θολωτού Τάφου βρίσκεται το Αρχαίο Θέατρο του Ορχομενού που χρονολογείται από τον 4ο αι. π.X. Το θέατρο αποτελείται από ένα κοίλο ενιαίο χωρίς διαζώματα. Αρκετές από τις βαθμίδες των ειδωλίων που προορίζονταν για τους θεατές ήταν λαξευμένες στο βραχώδες πρανές του Ακοντίου λόφου ενώ οι υπόλοιπες ήταν κατασκευασμένες από τεχνητές επιχώσεις. Στο θέατρο πραγματοποιούνταν μουσικοί αγώνες προς τιμήν των Τριών Χαρίτων (τα Χαριτίσια) , του Ομωλοίου Διός και του Διονύσου. Το Θέατρο βρισκόταν σε χρήση μέχρι τους ύστερους χρόνους, γι’ αυτό έχει ανακατασκευαστεί πολλές φορές.

Μεγάλης αρχαιολογικής σημασίας είναι και η Ακρόπολη του Γλα, χτισμένη πάνω σε έναν απόκρημνο βράχο στον ανατολικό μυχό του τεκτονικού βυθίσματος της Κωπαΐδας. Ο τεράστιος βράχος πρόβαλλε με την μορφή νησίδας, όταν όμως άρχισε να λειτουργεί το αποστραγγιστικό σύστημα της Κωπαΐδας, έγινε προσιτός και κατοικήθηκε. Συγχρόνως, οχυρώθηκε με ισχυρό κυκλώπειο μήκους 3 χλμ. και πάχους 5-5,50μ. και διέθετε τέσσερις πύλες, προστατευμένες με προμαχώνες. Η οχυρωμένη έκταση έφτανε τα 200 στρέμματα. Ο κεντρικός περίβολος χωρίζεται σε δύο κύρια τμήματα, το βόρειο και το νότιο. Το βόρειο περικλείει ένα κτιριακό συγκρότημα, το μέλαθρο, χτισμένο σε δύο πτέρυγες. Στην ελεύθερη άκρη κάθε πτέρυγας υπήρχε από ένα μεγαροειδές διαμέρισμα που αποτελούνταν από μία κλειστή αίθουσα, ένα στενό πρόδομο και ένα τετράγωνο δώμα. Το μέλαθρο δηλαδή αποτελούνταν από δύο χωριστές όμοιες καλοχτισμένες κατοικίες, επικοινωνούσες αλλά συνάμα και ανεξάρτητες, στις οποίες εφαρμόστηκε το ίδιο σχέδιο, οι ίδιες αρχιτεκτονικές λύσεις και οι ίδιες οικοδομικές μέθοδοι. Είναι φανερό ότι κτίστηκαν για να κατοικούνται από δύο ισότιμους αξιωματούχους με διαφορετικές δικαιοδοσίες. Στο νότιο περίβολο υπήρχαν μεγάλα συγκροτήματα που περιελάμβαναν τετράπλευρα οικοδομήματα αποτελούμενα από μεγάλα και άλλα μακρόστενα οικοδομήματα, που ήταν αποθήκες γεννημάτων συνολικής χωρητικότητας 2.000 τόνων.

Ακρόπολη του Γλα

 

Ένα άλλο σημαντικό μνημείο του Ορχομενού είναι η Παναγιά η Σκριπού, μοναστήρι που χτίστηκε το 873-874. Σήμερα σώζεται μόνο το καθολικό της μονής που είναι αφιερωμένο στην Κοίμηση της Θεοτόκου, αλλά και στους αποστόλους Πέτρο και Παύλο όπως αποδεικνύει το τρισυπόστατο Ιερό Βήμα. Πρόκειται για το πιο σημαντικό μνημείο τύπου σταυροειδούς μεταβατικού στον ελλαδικό χώρο. Ο γλυπτικός διάκοσμος στις εσωτερικές και εξωτερικές επιφάνειες του ναού είναι πλούσιος, ενώ οι παλαιότερες τοιχογραφίες ανήκουν στο 17ο αι. Οι ανασκαφικές εργασίες έχουν αποκαλύψει παλαιοχριστιανικό ψηφιδωτό στο εσωτερικό του ναού και κτίριο Μυκηναϊκής Περιόδου στον περίβολο. Το κατακόρυφο ηλιακό ρολόι που κοσμεί το ναό από τότε που χτίστηκε, θεωρείται από τους αρχαιολόγους το αρχαιότερο από όλα τα μεσαιωνικά – βυζαντινά κατακόρυφα ρολόγια της Ελλάδας. Πιθανότατα, η ονομασία «Σκριπού» προέρχεται από το λατινικό scriptus και συνδέεται με τον μεγάλο αριθμό επιγραφών που βρίσκονται εντοιχισμένες στο ναό. Πανηγυρίζει στις 15 Αυγούστου , στις 23 Αυγούστου αλλά και στις 10 Σεπτεμβρίου, ημέρα κατά την οποία, το 1943, ο Ορχομενός και οι κάτοικοί του σώθηκαν, με θαύμα της Παναγίας κατά την παράδοση, από τους Γερμανούς που ήθελαν να κάψουν την πόλη και να σκοτώσουν τους κατοίκους της.

Τέλος, λίγο πιο μακριά από τον Ορχομενό, στο Ακραίφνιο σώζεται ο βυζαντινός ναός του Αγίου Γεωργίου. Ο ναός χτίστηκε το 1311, από τον Φράγκο Ιππότη Αντώνιο ντε Φλάμα, ύστερα από τάμα που έκανε στον Άγιο Γεώργιο, για να γλιτώσει από μια μεγάλη μάχη εναντίον των Καταλανών που έγινε στην περιοχή της Κωπαΐδας. Επιγραφή που σώζεται μέχρι σήμερα πάνω από τον Άμβωνα, μαρτυρά της ιστορία του ναού. Την περίοδο 1880-1900 ο ναός επεκτάθηκε με μεγάλο εξωνάρθηκα , ενώ προστέθηκαν και αντηρίδες στο βόρειο τοίχο του παλαιού κτίσματος.