Τα Χριστούγεννα στο Νομό Κοζάνης αναβιώνουν έθιμα, που σκοπό έχουν να διατηρήσουν την παράδοση και να προσφέρουν στους ντόπιους και τους επισκέπτες της περιοχής διασκέδαση και ευχάριστες στιγμές.

 

Στη Σιάτιστα, που είναι ορεινή κωμόπολη 28 χλμ. νοτιοδυτικά της πόλης της Κοζάνης, τα παιδιά ψάλλουν τα κόλιαντα, παραδοσιακά κάλαντα που ξεκινούν από την γιορτή του Αγίου Νικολάου, συνοδεία μεγάλων κουδουνιών που ονομάζονται «γκαβανούζες». Μ’ αυτό τον τρόπο προαναγγέλλεται ο ερχομός των Χριστουγέννων.

 

Κάλαντα μπορεί κανείς να ακούσει και στην πόλη της Κοζάνης, αλλά και σε άλλα χωριά του Δήμου Βοϊου. Οι εκδηλώσεις συνεχίζονται με τις «Κλαδαριές», μεγάλες φωτιές που ανάβουν στις 23 Δεκεμβρίου, ενώ η διαδικασία για το μάζεμα των ξύλων και των ξερών χόρτων, το λεγόμενο «Λόζιο», ξεκινά από την γιορτή του Αγίου Δημητρίου.
Οι «κλαδαριές» ανάβουν για να ζεστάνουν τον Χριστό που θα γεννηθεί, το έθιμο όμως φέρεται να έχει αρχαιοελληνικές ρίζες. Γύρω από τις φωτιές οι ντόπιοι χορεύουν και γλεντούν και οι πιο τολμηροί πηδούν πάνω απ’ τις φωτιές.

 

Την παραμονή των Φώτων τόσο στην Σιάτιστα, όσο και στην Εράτυρα που βρίσκεται 42 χλμ. απ’ τη πόλη της Κοζάνης, αναβιώνουν τα «Μπουμπουσάρια». Μια μεγάλη γιορτή μασκαρεμένων, που έλκει την καταγωγή της από τις διονυσιακές γιορτές που γίνονταν στους αγρούς, και που αρχικά οι συμμετέχοντες ήταν μόνο άντρες με ιδιόρρυθμες φορεσιές και βαμμένα πρόσωπα, που γύρναγαν μπουλούκια στα χωριά και τραγούδαγαν τα κάλαντα. Στην πορεία η γιορτή άλλαξε χαρακτήρα και πλέον συμμετέχουν όλοι οι κάτοικοι του χωριού. Το γλέντι συμπεριλαμβάνει κρασί, παραδοσιακούς μεζέδες, παραδοσιακούς χορούς και ανήμερα των Φώτων παρέλαση των μεταμφιεσμένων, με αιχμές, φυσικά, και σάτιρα για επίκαιρα θέματα. Σε κάποια χωριά της Κοζάνης, θα συναντήσουμε και το Χριστουγεννιάτικο έθιμο των Μωμόγερων , το οποίο ήταν έθιμο των Ποντίων, που το μετέφεραν και το αναβιώνουν στις περιοχές που ζουν και το οποίο έχει τις ρίζες του στην αρχαιότητα και που και αυτό, όπως και τα προηγούμενα έθιμα, αποτελείται από έναν θίασο μεταμφιεσμένων που χορεύουν και τραγουδούν στα χωριά, εξευμενίζουν το κακό, πειράζουν τους κατοίκους και σατιρίζουν πρόσωπα και καταστάσεις. Οι Μωμόγεροι καταλήγουν στις πλατείες των χωριών προς τέρψη των επισκεπτών.

 

Στην Κοζάνη ο επισκέπτης μπορεί να συμμετάσχει στο δωδεκαήμερο ξεφάντωμα της Αποκριάς, που εκτός των παρελάσεων, του γλεντιού με παραδοσιακούς μεζέδες και κρασί, έχει σαν ιδιαίτερο χαρακτηριστικό το έθιμο του «Φανού», μια καθαρτήριας πυρράς που την ανάβουν σε κάθε σταυροδρόμι και που γύρω της σχηματίζεται ένας κύκλος με έναν επικεφαλής τραγουδιστής, που ξεκινά τα αποκριάτικα τραγούδια, τα οποία οι συμμετέχοντες καλούνται να επαναλαμβάνουν σα χορός. Στα τραγούδια, αλλά και στα πειράγματα επικρατεί έντονος σκωπτικός χαρακτήρας, αλλά και το Κοζανίτικο ιδίωμα.
Οι κάτοικοι της γειτονιάς που κάθε φορά αναλαμβάνει το «Φανό» , έχουν ο καθένας και μια αποστολή : το κέρασμα, την τροφοδοσία, το τραγούδι κλπ. Ο χορός συνοδεύεται με πλούσιο φαγητό, όπως κεφτεδάκια, κιχιά (κοζανίτικες τυρόπιτες) και φυσικά κρασί.

 

Την μεγάλη Αποκριά ανάβουν φανοί σε όλες τις γειτονιές. Στα Κοζανίτικα έθιμα, αξίζει να αναφέρουμε τις Λαζαρίνες, ένα έθιμο της Αιανής, 22 χλμ. από την Κοζάνη, που σχετίζεται με τη αναβίωση της φύσης κατά την αρχαιοελληνική εποχή, στα χριστιανικά χρόνια όμως συνδέθηκε με την ανάσταση του Λαζάρου. Οι εκδηλώσεις είναι τριήμερες, σ’ αυτές παίρνουν μέρος μόνο γυναίκες, που φορούν τις παραδοσιακές φορεσιές και περιδιαβαίνουν το χωριό.

 

Την Κυριακή των Βαϊων, οι Λαζαρίνες θα μαζευτούν στην πλατεία του χωριού και θα χορέψουν τοπικούς χορούς.

 

Στη διάρκεια του καλοκαιριού, σε πολλά χωριά του νομού γίνονται πανηγύρια, όπως η γιορτή φασολιού στο Σισάνι, 55 χλμ. από την Κοζάνη, για τους λάτρεις των παραδοσιακών χορών και της φασολάδας.

 

Το πιο εντυπωσιακό, βέβαια, έθιμο του καλοκαιριού είναι οι «Καβαλάρηδες» της Σιάτιστας. Το έθιμο έχει ρίζες στην τουρκοκρατία γιατί ανήμερα του δεκαπενταύγουστου οι κάτοικοι της Σιάτιστας ζούσαν μια μέρα ελευθερίας. Η γιορτή είναι διήμερη, 14 και 15 Αυγούστου, με αποκορύφωμα το προσκύνημα των καβαλάρηδων στην εικόνα της Παναγίας στο μοναστήρι του Μικροκάστρου. Ακολουθεί, φυσικά, γλέντι με τα χάλκινα και φαγοπότι.